Zestien gele kaarten, vier rode kaarten en een scheidsrechter die de controle verloor

Zestien gele kaarten, vier rode kaarten: de Slag om Neurenberg als institutioneel falen

De achtste finale van het WK 2006 tussen Portugal en Nederland leverde een tuchtrechtelijk record op dat zal blijven staan zolang het toernooi bestaat: zestien gele kaarten en vier rode kaarten verdeeld over negentig minuten voetbal die meer weg hadden van een aanhoudende uitbarsting van geïnstitutionaliseerd geweld dan van een sportwedstrijd. Vier spelers van het veld gestuurd. Acht Portugese en acht Nederlandse spelers geboekt. FIFA-voorzitter Sepp Blatter bekritiseerde openlijk scheidsrechter Valentin Ivanov — een ongekende schending van het institutionele protocol, een bondsvoorzitter die zijn eigen wedstrijdleider ondermijnde — en de wedstrijd werd meteen het referentiepunt voor elke discussie over wanneer topvoetballers, opererend op het hoogste niveau van hun sport, collectief besluiten dat de regels niet meer gelden.

Het geweld was geen spontane ontploffing. Het was vanaf de eerste minuten systematisch, en het systematische karakter van het geweld onderscheidt de Slag om Neurenberg van de gewone fysieke intensiteit van een knock-outwedstrijd. Mark van Bommel's vroege overtreding op Cristiano Ronaldo — een tackle die te laat kwam, hoog, en met een kracht die op opzet duidde in plaats van verkeerd getimede agressie — bepaalde de spelregels: fysiek, cynisch, bedoeld om te ontwrichten in plaats van te concurreren. De boodschap was duidelijk, en de Portugese spelers ontvingen die met de professionele helderheid van atleten die begrepen dat de wedstrijd waarvoor ze zich hadden voorbereid niet de wedstrijd was die ze gingen spelen.

Ronaldo verliet het veld in tranen in de eerste helft. Een tackle van Khalid Boulahrouz, de Nederlandse verdediger wiens fysieke spelwijze tijdens het hele toernooi al onderwerp was van scoutingrapporten van tegenstanders, raakte de Portugese vleugelspeler op de dij met noppen die in elke clubcompetitie een directe rode kaart hadden moeten opleveren. Ivanov, die al de lankmoedigheid toonde die zijn controle over de wedstrijd zou bepalen en uiteindelijk vernietigen, gaf slechts geel. Ronaldo, tot dat moment de meest overtreden speler van het toernooi, besefte dat de bescherming waar hij recht op had volgens de spelregels niet zou worden geboden, en zijn vertrek was zowel fysiek — de blessure was echt — als psychologisch. De meest talentvolle speler op het veld was verwijderd door een tackle die de scheidsrechter feitelijk had gesanctioneerd door ontoereikende bestraffing.

De gele kaarten stapelden zich op in een tempo dat aanvankelijk op competitieve intensiteit leek te wijzen en geleidelijk iets duisters onthulde: een wederzijds begrip tussen de twee teams dat de spelregels waren opgeschort, dat de scheidsrechter het vermogen had verloren om de gedragsnormen af te dwingen die competitief voetbal vereist, en dat de wedstrijd niet zou worden beslist door tactische uitvoering of technische kwaliteit, maar door welk team zijn fysieke wil het meest volledig kon opleggen. De boekingen vervaagden van disciplinaire maatregelen tot administratieve formaliteiten — Ivanov bleef kaarten trekken omdat de wedstrijd dat vereiste, maar de kaarten hadden hun afschrikwekkende werking verloren. Spelers die al geboekt waren, bleven boekbare overtredingen begaan omdat de boeking de afweging van aanvaardbaar risico niet had veranderd.

Bij het eindsignaal waren beide teams teruggebracht tot negen man. Deco en Giovanni van Bronckhorst — teamgenoten bij Barcelona, mannen die trainingssessies en tactische besprekingen en de specifieke kameraadschap van het samen winnen van prijzen deelden — zaten zij aan zij op de zijlijn na hun uitsluiting, in een gesprek dat getuigen omschreven als filosofisch in plaats van confronterend. Het beeld van twee geschorste Barcelona-spelers die hun wederzijdse uitsluiting bespraken terwijl de wedstrijd waaruit ze waren gestuurd zonder hen doorging, vatte iets essentieels samen van de Slag om Neurenberg. Het was niet in de eerste plaats een voetbalwedstrijd. Het was een casestudy van wat er gebeurt wanneer het institutionele gezag de controle verliest en de deelnemers beseffen dat die controle verloren is gegaan.

De scheidsrechter draagt verantwoordelijkheid voor het afglijden van de wedstrijd naar chaos, maar de verantwoordelijkheid wordt gedeeld. Ivanovs vroege lankmoedigheid — het niet geven van de directe rode kaart die Boulahrouz' tackle op Ronaldo vereiste — stelde een drempel voor aanvaardbaar geweld die de wedstrijd vervolgens overschreed. De spelers dragen verantwoordelijkheid voor het herkennen dat de drempel was verlaagd en het uitbuiten daarvan. De voetbalinstituties die Ivanov selecteerden en ondersteunden, dragen verantwoordelijkheid voor het aanstellen van een scheidsrechter bij een wedstrijd waarvan de intensiteit zijn vermogen om die te managen overtrof. De Slag om Neurenberg wordt herinnerd om de kaarten — zestien gele, vier rode, een administratief overzicht van institutioneel falen. De echte les gaat over de breekbaarheid van de regels die de competitiesport beheersen, en hoe snel die regels irrelevant worden wanneer de mensen die ze handhaven hun grip verliezen.